winterschool

Let op: De winterschool in februari en maart 2014 is komen te vervallen.

Winterschool Stadslandbouw | Amersfoort

Stadslandbouw kan overal: in tuinen, parken en plantsoenen, op tijdelijk onbebouwde grond, op daken, rond overheidsgebouwen. Universiteit Amersfoort organiseert op 3 vrijdagen in februari en maart de Winterschool Stadslandbouw. Het programma biedt een overzicht van (bijna) alle aspecten van voedselproductie in de stad. De cursus is bedoeld voor mensen die daar meer mee willen, en voor iedereen die vanuit overheid of bedrijf met stadslandbouwers te maken krijgt.
Steden blijven groeien. In de toekomst wonen nóg meer mensen in een stedelijke omgeving en wordt het nóg belangrijker om die steden groen en blauw (nat genoeg) te houden. Daarom is stadslandbouw meer dan een voorbijgaande mode. Maar vermindert het inderdaad de voedselkilometers? En wat zijn nu eigenlijk de bijdragen aan de leefomgeving?
Deze cursus biedt veelzijdige informatie voor zowel beleidsmakers als (toekomstige) stadsboeren: Over de grond, over groenten en dieren, over biodiversiteit, bijenhouderij, etc. Maar vooral ook de organisatie van een stadslandbouwbedrijf en de bijkomende regelgeving komen aan bod. Hoe krijgt een initiatief een gezonde financiële basis? Hoe kan het worden ingepast binnen bestaande wet- en regelgeving? Of zijn speciale afspraken onvermijdelijk?
Om deze kennis in kort bestek over te brengen zijn verschillende experts (o.m. Wageningen UR, Louis Bolk Instituut, Werkgroep Voetafdruk Nederland en Eemstad boerderij) gevraagd een onderwerp voor hun rekening te nemen. Zo leren we van de stadslandbouwpioniers zelf, en van de experts die deze projecten vanaf het eerste uur begeleid en onderzocht hebben.

3 dagen à €175 per dag, 3 dagen voor €480 bij voorinschrijving (voor 6 februari), minimaal 15 deelnemers

INSCHRIJVEN: via e-mail: winterschool@universiteitamersfoort.nl

INFORMATIE: Wytze Nauta 06 2428 4100

PLAATS EN TIJD:

vrijdag 14 februari |9:00 - 17:00 uur
Bij Daphne in de Kas
Victoriameer 51, 3825 VR Amersfoort, Vathorst

vrijdag 7 maart | 9:00 - 17:00 uur
De WAR
Kleine Koppel 40, 3812 PH Amersfoort

vrijdag 28 maart | 9:00 - 17:00 uur
Stadsboerderij Heerlijkheid Groot Weede
Van Boetzelaerlaan 3, 3828 NW Hoogland

PROGRAMMA 14 februari

OCHTEND blok 1 + 2 | Stadslandbouw algemeen, overzicht | Motieven, sociale aspecten, (inter)nationaal

(Jan Willem vd Schans, WUR, Henk Renting, RUAF)
Waar zijn we mee bezig? Waarom gebeurt dit allemaal? Stadslandbouw is in! Het is een internationaal fenomeen, vele mensen ontwikkelen voedselproductie in en om de steden en elke zichzelf serieus nemende stad doet er iets mee. In New York zijn meer dan 700 voedselproducerende tuinen, en ook in Nederland schieten de stadstuinen als paddestoelen uit de grond. Steeds meer mensen ontdekken dat je ook op kleine oppervlaktes, zelfs op daken en binnenshuis, zelf gezond voedsel kunt telen. Er zijn inmiddels vele creatieve vormen ontwikkeld die niet veel geld hoeven te kosten met leuk resultaat. Maar waarom gebeurt dit allemaal? Terwijl we hier in het westen om ons heen volop voedsel produceren, grote overschotten zelfs voor lage prijzen. Mist er een fundamentele behoefte? We willen zelf weer bezig zijn met voedsel en voedselproductie. En wat kan stadslandbouw daarin te bieden hebben? Dit willen wij in deze eerste bijeenkomst, voordat we verder gaan met meer technische vragen te beantwoorden, met u gaan bespreken. Jan Willem van der Schans (LEI, Wageningen UR) en Jan Huijgen (Eemlandhoeve) nemen u mee in deze vraagstelling, vertellen over hun eigen motieven en die van anderen, openen een boekje over verschillende vormen van stadslandbouw , met ook aandacht voor verdienmodellen. Na deze introducties gaan we in groepjes verder aan de slag met deze materie om je eigen motieven helderer te krijgen en ook in relatie te brengen met breder gedragen denkbeelden, beleidsdoelen en marktkansen. Wat daaruit komt spiegelen we met de ideeën met de inleiders om tot een begrijpelijk inzicht te komen wat nu eigenlijk stadslandbouw is en betekent voor de samenleving.

MIDDAG blok 3 + 4 | De bodem, bemesting, composteren

  • Waar kan ik voedsel telen in de stad? Hoe voed ik mijn planten optimaal? Over soorten-oorsprong, werking mest-compost, composteren mest en groenafval)

(Janneke Tops, Jan Bokhorst, Gaia, Driebergen)
Veel stadslandbouwers hebben niet de keuze uit de makkelijkste plekken om te gaan produceren. Het gaat vaak om braakliggende velden, perken, ja zelfs daken die helemaal niet bedoeld zijn voor een tuin. Janneke Tops is Wagenings biologisch landbouwingenieur, en is 13 jaar biologisch tuinder geweest. Ze verzorgt vanuit haar bedrijf ‘Gezonde Moestuin’ in heel Nederland cursussen, lezingen en advies voor mensen die gezond voedsel (willen gaan) kweken in hun tuin of op hun balkon. Een gezonde bodem en goede compost spelen daarbij een sleutelrol, dus ook daarover deelt ze graag haar kennis en ervaring om mensen op weg te helpen. Zo kan een nieuwe samenleving groeien vanaf een gezonde bodem. En ieder (dak)tuintje telt daarbij! www.gezondemoestuin.nlZij neemt ons mee in vragen als: Wat kom je allemaal tegen als je ermee begint? Waar haal je kennis maar ook gezonde grond  en compost vandaan? En hoe zit het met fijnstof in de stadslandbouw? Steeds meer mensen willen graag aan de slag gaan, maar veel basiskennis ontbreekt. Uit de biologische landbouwpraktijk en bij eco-moestuinders is veel kennis en ervaring beschikbaar, die vanmiddag aan bod zal komen en toegespitst zal worden op een gezonde bodem en compostering in de stadslandbouw. U krijgt inzichten en achtergronden te horen, maar ook praktische tips om gelijk mee aan de slag te kunnen. Jan Bokhorst heeft een brede kennis wan de bodems en wat daar op groeit in Nederland. Hij neemt u vervolgensmee naam buiten om daadwerkelijk in de grond te gaan kijken naar bodemstructuren en de betekenis daar van.

PROGRAMMA 7 maart

OCHTEND blok 1| Bussinessmodellen, verdienmodellen, doelgroepen, afzet

(Ellen Mensink, Food Village Amsterdam Noord
'Kun je er ook van bestaan?' is een veelgestelde vraag aan een stadslandbouwer. Met haar achtergrond als bedrijfseconoom bracht Ellen Mensink samen met andere initiatiefnemers de mogelijke stadslandbouwcases voor Food Village in Amsterdam Noord in kaart. Deze modellen zijn nu omgezet in een plan dat verschillende activiteiten (productietuin, horeca, centrum voor workshops en exposities, etc.) en verdienmodellen omvat. Zij vertelt over de verdienmogelijkheden van stadslandbouwers, en hoe je een mogelijke businesscase kunt uitwerken.

OCHTEND blok 2 | Logistiek, afzetmodellen, duurzaamheid, cirkelstructuur, food miles

(Jan Wieringa, Veld en Beek te Doorwerth; Abel Herzberger, Voedselkollektief Amersfoort; Wytze Nauta, EEMSTADboerderij Amersfoort)
Hoe komen je producten zo vers, efficiënt en duurzaam mogelijk bij de consument? De bestaande stadslandbouwers hebben daar al verschillende oplossingen voor bedacht. In dit onderdeel horen we enkele praktijkvoorbeelden, waaronder Voedselkollektief Amersfoort, de Eemstadboerderij in Amersfoort en boerderij Veld en Beek in Doorwerth. Daarna werken we in workshopvorm samen aan het bedenken van ideeën om distributienetwerken op te zetten.

MIDDAG blok 3 | Plantenteelt, veredeling, beworteling, geschikte rassen

(Edwin Nuijten, Louis bolk Instituut, Driebergen)

Met stadslandbouw willen we vaak dat de mensen weer in contact komen met voedselproductie. Doen we dit dan met reguliere landbouw de stad in te brengen of gaan we er beter iets speciaals van maken?
Edwin Nuijten is expert (biologische) plantenveredeling en veel ervaring op het gebied van beheer en ontwikkeling van rassen door boeren en hoe agro-ecologische en sociaal-economische factoren hierin een rol spelen. Sinds 2011 werkt hij voor het Louis Bolk Instituut aan het thema plantenveredeling en regionale ketens, met een focus op het stimuleren van biologische veredeling  i.e. het selecteren van rassen die goed gedijen in het extensievere biologische milieu. Er wordt veel gewerkt met telers die zelf ook veredelen. Edwin Nuijten gaat in deze cursus o.a. in duurzame plantenteelt in het algemeen en daarbij op het gebruik van geschikte rassen, bijzondere en oude en nieuwe rassen, maar ook voor niche productie in relatie met de bijvoorbeeld grondsoort en de plek waar wordt geteeld.

MIDDAG blok 4 | Biodiversiteit, ecosystemen

(Boki Luske, Louis bolk Instituut, Driebergen)

De landbouw wordt bedreigt door monoculturen, grootschalige velden vol van de zelfde variëteiten waardoor de productie misschien efficiënter is, maar door gebrek aan bijvoorbeeld natuurlijke vijanden, moet de teler veel spuiten.
Boki Luske is biologe en werkt als onderzoeker bij het Louis Bolk Instituut aan projecten gericht op het stimuleren van biodiversiteit in het agrarisch landschap. Tijdens deze lezing zal zij ingaan op ‘ecosysteemdiensten’ in de landbouw. Wat zijn dit en hoe werkt het, hoe kunnen we deze diensten stimuleren?  
Door de synergie te zoeken tussen landbouw en natuur, kunnen we gebruik maken van ecologische processen die van nature aanwezig zijn. Deze ‘ecosysteemdiensten’ kunnen we stimuleren met bepaalde maatregelen op het (stads)boerenbedrijf. Binnen het project Bloeiend Bedrijf (www.bloeiendbedrijf.nl ) doen akkerbouwers dit bijvoorbeeld door bloeiende akkerranden aan te leggen om de natuurlijk plaagbeheersing te stimuleren. In het Praktijknetwerk BIJenBESTUIVING (zie ook www.boerenmetbijen.nl )wordt gewerkt aan een bijvriendelijk boerenlandschap, zodat de bestuiving van gewassen niet verder achteruit gaat. Met deze voorbeelden uit de landbouw buiten de stad kunnen we ook in de stad aan de slag?

PROGRAMMA 28 maart

OCHTEND blok 1 | Kwaliteit en regelgeving

(Cor Holtackers, FoodID, Amersfoort
Voedsel uit de stad heeft dezelfde kwaliteit als van de supermarkt?
Cor Holtackers van Food ID (www.foodID.nl) heeft veel ervaring en kennis op het gebied van voedselveiligheid en bestaande regelgeving hiervoor. Als adviseur helpt hij in de keten veilige systemen op te zetten en te continueren. Hij zal op hoofdpunten ingaan op veilig voedsel en stadslandbouw, aan welke regels je moet voldoen en hoe dit voorelkaar te krijgen.
Niet ziek worden van voedsel, dat is een kernvoorwaarde om levensmiddelen in welke vorm dan ook op de markt te mogen brengen. Daar gelden in Europa en Nederland  wettelijk eisen (HACCP regelgeving) voor  alle stadia van ‘farm to fork’.  Wat is nu eigenlijk veilig voedsel en welke eisen gelden in het algemeen en specifiek voor stadslandbouwinitiatieven.
Veel stadslandbouwinitiatieven starten vanuit maatschappelijke betrokkenheid, maar realiseren zich vaak niet dat zodra je producten op de markt brengt, deze fysisch, chemisch en microbiologisch aantoonbaar veilig moeten zijn. Denk aan risico’s van bodemvervuiling, gebruik pesticiden, basishygiëneregels, bacteriën die voedselvergiftiging of- infectie kunnen veroorzaken etc.
Holtackers zal o.a. ingaan op bestaande hygiënecodes voor de diverse branches  en hoe die kunnen worden gebruikt en helpen en welke andere informatie is beschikbaar om dat inzichtelijk te maken.

OCHTEND blok 2 | Duurzaamheid

(Jan Juffermans, Boxtel, Werkgroep Voetafdruk Nederland)
Hoe duurzaam is stadslandbouw t.o.v. wat de boer voor ons doet iets verderop? Als bedenker van de mondiale voetafdruk en medewerker van De Kleine Aarde te Boxtel heeft Jan Juffermans zich ontwikkeld tot dé specialist op het gebeid van meetbare duurzaamheid. Hoe kun je voorkomen dat je onrealistische claims maakt als het gaat om de duurzaamheidsaspecten van stadslandbouw? Waar moet je rekening mee houden als je een stadslandbouwproject gaat opzetten en zo duurzaam mogelijk wilt zijn? Met behulp van de voetafdruk kun je een analyse maken van je eigen onderneming.

MIDDAG blok 3 | Veehouderij

(Wytze Nauta, Amersfoort)
Vee houden in de stad, dat is een uitdaging? Wytze Nauta werkte 15 jaar bij het Louis Bolk Instituut en kent de (biologische) veehouderij van buiten de stad, opgenomen in kringlopen. Veehouderij werd vroeger kleinschalig in de steden aangetroffen. Nu zie je de veehouderij juist ver weg van de bewoonde wereld trekken. Door stankcirkels en bijvoorbeeld ziektedruk gevaar voor zoönozen . Worden we bang voor de dieren? En waarom zouden we weer dieren de stad in brengen? In dit deel van de cursus blikken we op wat er gebeurt in de huidige veehouderij en wat daarmee met stadsveehouderij nog/weer mogelijk is. Van grootschalige veehouderij naar vaak kleinschalige systemen in de stad, van koeien, varkens en kippen tot vissen en bijen, ook vooral in combinatie met plantenteelt om tot gesloten cirkels te komen.

MIDDAG blok 4 | Bijen houden

(Diana Wildschut, Imkervereniging Amersfoort)
Bijen houden en stadslandbouw zijn een uitstekende combinatie. Bijen zorgen voor de bestuiving van 70% van onze voedselgewassen, en bijna alle voedselgewassen die zich goed lenen voor stadslandbouw. Ook voor de bijen is het een goede deal, want op het platteland hebben de bijen het een stuk moeilijker dan in de stad. Dat komt door pesticiden, gebrek aan divers voedsel en nestgelegenheid. In deze introductieles vertelt Diana Wildschut wat er allemaal komt kijken bij de stadsimkerij.

nl